Những ngày cuối
cùng của VNCH
Trần
Đông Phong
(Trích trong: "Trần Văn Hương, Kẻ Sĩ
Cuối Cùng" )
Những diễn biến đưa
đến cuộc tổng tấn công của Cộng
sản Bắc Việt tại Miền Nam Việt Nam từ
tháng ba năm 1975 cho đến ngày Dương Văn Minh
ra lệnh đầu hàng thật ra đă khởi đầu
từ Washington vào mùa thu năm 1974, từ Mạc Tư Khoa
vào cuối năm 1974, tại Hà Nội và tại Sài G̣n vào
tháng 12 năm đó.
Sau khi kư kết Hiệp Định
Paris vào cuối tháng 1 năm 1973, Hà Nội đă nhiều
lần xin Bắc Kinh và Mạc Tư Khoa gia tăng viện
trợ quân sự nhưng đă bị cả hai quốc
gia Cộng sản đàn anh bác bỏ. Tuy nhiên một năm
rưỡi sau đó th́ t́nh h́nh lại hoàn toàn thay đổi,
thuận lợi nhiều hơn cho Bắc Việt, chỉ v́
một sự kiện chẳng có dính dáng ǵ đến
Việt Nam mà chỉ có liên hệ đến người
Nga gốc Do Thái. Trước khi trở thành ngoại trưởng,
trong thời gian c̣n giữ chức Phụ Tá Về An Ninh
Quốc Gia cho Tổng Thống Nixon, Tiến sĩ Henry
Kissinger đă mở nhiều cuộc thương thuyết
nhằm giảm bớt căng thẳng (detente) trong bang giao
Mỹ - Liên Xô và cũng nhằm lấy cảm t́nh
với Liên Xô để nhờ đó đại cường
Cộng sản này gây áp lực với Hà Nội tiến
đến việc kư kết hiệp ước mang lại
ḥa b́nh (cho người Mỹ) tại Việt Nam, ông đă
hứa hẹn với các nhà lănh đạo Nga Xô rằng
Hoa Kỳ sẽ cho Liên Xô được hưởng quy
chế tối-huệ-quốc (most-favored nation). Với quy
chế này, Liên Xô có thể mở rộng giao thương
với Tây phương, một mục tiêu mà Nga Xô đang
cấp bách t́m cách thực hiện để cứu văn
nền kinh tế xă hội chủ nghĩa đang kiệt
quệ. Để đáp lại thiện chí này, lănh
tụ Liên Xô Brezhnev đă áp lực với Hà Nội thôi
không đ̣i hỏi phải loại bỏ Tổng Thống
Nguyễn Văn Thiệu như là một trong những
điều kiện căn bản để kư kết
hiệp định Paris. Sau đó, mặc dù Cộng
Sản Bắc Việt đă nhiều lần khẩn
thiết yêu cầu, Liên Xô đă từ khước không
chịu gia tăng viện trợ quân sự v́ không
muốn làm mất ḷng Hoa Kỳ, do đó chỉ viện
trợ về kinh tế cho Hà Nội mà thôi.
Vào khoảng cuối năm 1974, Bộ Tổng Tư
Lệnh Quân Đội Nhân Dân Bắc Việt đă
soạn thảo một kế hoạch quân sự trong năm
1975, theo kế hoạch này th́ các lực lượng
Cộng sản sẽ gia tăng đánh phá tại các
chiến trường B2, B3 và B4 để chiếm các
tiền đồn, các quận lỵ hẻo lánh, cô
lập các lực lượng của VNCH rồi sang năm
1976, khi tại Hoa Kỳ đang diễn ra cuộc bầu
cử tổng thống vào tháng 11 th́ Cộng sản
sẽ mở các cuộc tổng tấn công để
chiếm trọn Miền Nam. Kế hoạch này đă
được các cấp lănh đạo của Đảng
như Lê Duẫn, Lê Đức Thọ, Phạm Văn
Đồng và Quân Ủy Trung Ương chấp thuận
trên nguyên tắc, tuy nhiên giới lănh đạo Đảng
muốn đưa dự án kế hoạch này ra thảo
luận trước phiên họp Khoáng Đại của
Ban Chấp hành Trung Ương Đảng vào trung tuần
tháng 12 năm 1974 để đại hội phê chuẩn.
Tháng 11 năm 1974, hai đại diện của Trung
Ương Cục Miền Nam là Phạm Hùng, Ủy viên
Bộ Chính trị Đảng Lao Động Việt Nam và
Trung Tướng Trần Văn Trà, Tư Lệnh Quân
sự tại Miền Nam đă được lệnh ra Hà
Nội để phối hợp với các lănh tụ quân
sự Bắc Việt hoạch định kế hoạch
tấn công tại miền Nam trong năm 1975. Trong những
phiên họp này, đại diện của Trung Ương
Cục Miền Nam đă đưa ra đề nghị
tấn công và chiếm đóng tỉnh Phước Long
nhắm vào hai mục đích. Về quân sự, khi tấn
công vào Phước Long th́ Việt Cộng sẽ chiếm
được 5 tiền đồn quan trọng, sẽ
thiết lập được con đường chiến
lược cho các chiến xa, cơ giới, trọng pháo,
xe chở nhiên liệu và binh sĩ từ vùng phi quân
sự di chuyển thẳng xuống miền Đông Nam
phần một cách dễ dàng. Cuộc tấn công này
sẽ cầm chân các đơn vị tổng trừ
bị của VNCH và do đó sẽ không c̣n đủ quân
để tiếp viện cho những chiến trường
khác. Về phương diện chính trị, nếu
Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu để mất
tỉnh Phước Long th́ ông sẽ bị mất uy tín
rất nhiều tại Miền Nam và quan trọng hơn
cả là để xem Hoa Kỳ sẽ phản ứng như
thế nào khi Cộng sản lần đầu tiên
chiếm được một tỉnh tại miền Nam
Việt Nam, nhất là sau khi Tổng thống Richard Nixon
phải từ chức v́ vụ Watergate và Tổng Thống
Gerald Ford lên thay thế.
*Từ Mạc Tư Khoa Trong khi hai đại diện
của Trung Ương Cục Miền Nam đang vận
động cho kế hoạch tấn công tỉnh Phước
Long trong tháng 12 năm 1974 th́ ngày 18 tháng 12 năm đó,
phiên họp khoáng đại kỳ thứ 23 của Ủy
Ban Trung Ương Đảng Lao Động Việt Nam
đă được khai mạc để thảo luận
về kế hoạch tấn công Miền Nam trong năm
1975. Một nhân vật bất ngờ xuất hiện trong
phiên họp khoáng đại này là Đại Tướng
Victor Kulikov, Thứ Trưởng Bộ Quốc Pḥng kiêm Tư
Lệnh Hồng Quân Liên Bang Xô Viết mới từ
Mạc Tư Khoa đến Hà Nội. Vào giữa năm
1974, sau khi lên làm ngoại trưởng, ông Kissinger đă
thực hiện lời hứa hẹn với Nga Xô hồi
năm 1972, đă vận động với Quốc Hội
Mỹ cho Liên Xô được hưởng quy chế
"tối huệ quốc" và dự luật này đă
được Hạ Viện thông qua. Nhưng khi bản
dự luật này được đưa lên Thượng
Viện vào mùa Thu năm 1974 th́ Thượng Nghị Sĩ
Henry Jackson thuộc Đảng Dân Chủ tiểu bang
Washington, một nghị sĩ thuộc phe "diều hâu",
tức là phe ủng hộ VNCH, nhưng ông này lại không
ưa Tiến sĩ Henry Kissinger, ông là một trong những
nghị sĩ đang hy vọng ra ứng cử tổng
thống vào năm 1976 cho nên v́ muốn chiếm được
cảm t́nh của cử tri gốc Do Thái, đă kèm vào
dự luật này một tu chánh án liên kết việc thông
qua dự luật với điều kiện Liên Xô
phải cởi mở hơn trong việc cho phép công dân Liên
Xô gốc Do Thái được di dân sang Tây phương
một cách dễ dăi hơn. Dự luật này về sau
được gọi là tu chính án Vanix-Jackson và trong
thập niên 1990, cộng đồng người Việt
hải ngoại đă vận động với quốc
hội Mỹ để áp dụng tu chính án này trong
việc kư kết thương ước giữa Hoa Kỳ
với Công sản Việt Nam. Cũng trong thời gian đó,
nhiều nghị sĩ khác đă kèm theo nhiều tu chính khác
giới hạn việc chấp thuận cho Liên Xô vay
nhiều món nợ khác nếu không dành sự dễ dăi
cho người Nga trong việc di dân sang Do Thái. Mạc Tư
Khoa phản đối và Ngoại Trưởng Kissinger
đă nhiều lần cảnh cáo quốc hội rằng
thêm vào những tu chính như vậy sẽ bị Liên Xô
xem là can thiệp vào nội t́nh của quốc gia họ và
sẽ không có lợi cho Hoa Kỳ. Tuy nhiên cho đến tháng
12 năm 1974 th́ quốc hội cũng không nhượng
bộ và dự luật về thương mại kèm theo
những tu chính đă được thông qua. Dù rằng
cho đến ngày 3 tháng 1 năm 1975 bản dự luật
này mới được Tổng Thống Gerald Ford ban hành,
nhưng về phía Liên Xô th́ họ biểu lộ cho
thấy họ không thể chấp nhận được
việc các nghị sĩ Hoa Kỳ đă can thiệp vào
việc nội chính của Liên Bang Xô Viết, do đó Liên
Xô đă nổi giận và t́m cách trả đũa
bằng cách "phia Hoa Kỳ tại Việt Nam. Liên Xô
phản đối mạnh mẽ đạo luật này,
họ nói rằng sự "liên kết" (linkage)
giữa thương mại với vấn đề di dân
của người Do Thái đă vi phạm những sự
hứa hẹn với Tiến sĩ Kissinger. Hăng thông
tấn Tass của Liên Xô lên tiếng cảnh cáo rằng
người Nga sẽ có sự "trả đũa",
họ không nói rơ trả đũa như thế nào, nhưng
một tuần sau th́ đại sứ Liên Xô tại
Washington đă bị triệu hồi về nước
để "tham khảo", đồng thời Tướng
Viktor Kulikov được Điện Cẩm Linh phái sang
Bắc Việt. Tướng Viktor Kulikov đến Hà
Nội vào tháng 12 năm 1974, trên danh nghĩa với tư
cách là đại diện cho Hồng Quân Xô Viết
tại lễ Kỷ Niệm 30 Năm Ngày Thành Lập Quân
Đội Nhân Dân Việt Nam, tuy nhiên sau đó đă tham
dự Phiên họp Khoáng đại Kỳ thứ 23 của
Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Lao Động
Việt Nam. Căn cứ vào sự phân tích của t́nh báo
KGB về t́nh h́nh chính trị tại Hoa Kỳ sau khi
Tổng Thống Richard Nixon bị áp lực phải từ
chức, Tướng Kulikov nói với các lănh đạo
đảng và quân đội Bắc Việt rằng
Quốc Hội Hoa Kỳ sẽ không chấp thuận
cấp thêm viện trợ kinh tế cũng như là quân
sự cho miền Nam Việt Nam nữa, như vậy th́
đây là lúc thuận lợi nhất để mở các
cuộc tấn công đại quy mô tại Miền Nam và
Liên Xô cam kết sẽ ủng hộ kế hoạch
tấn công này bằng cách tích cực gia tăng viện
trợ quân sự cho Bắc Việt. *Từ Washington
Thực ra th́ chẳng cần phải nhờ tới cơ
quan t́nh báo KGB mới biết được chiều hướng
chính trị đang trên đà giải kết tức là
bỏ rơi Việt Nam Cộng Ḥa tại Hoa Kỳ.
Trong bộ sách "The Vietnam Experience", cuốn "The
fall Of The South", các tác giả bộ sách này đă nói
rằng: "Các cấp lănh đạo Cộng sản
chỉ cần đọc báo chí Tây Phương cũng
đủ biết rơ về sự suy giảm trong vấn
đề viện trợ cho Miền Nam Việt Nam, cả
về số tiền viện trợ cũng như là thăm
ḍ dư luận. Ngày 22 tháng 5 năm 1974, Hạ Viện
biểu quyết không được tăng con số
tiền viện trợ quân sự cho tài khóa 1974 quá
mức 1,126 triệu mỹ kim dù rằng Ủy Ban Quân
Vụ Hạ Viện đă đề nghị 1.400 triệu.
Về tài khóa 1975 bắt đầu từ ngày 1 tháng 7 năm
1974 đến ngày 30 tháng 6 năm 1975 th́ lại càng
tệ hại hơn v́ vào hai ngày 22 và 23 tháng 9 năm 1975,
cả Hạ Viện và Thượng Viện Hoa Kỳ
đă biểu quyết chỉ cấp cho VNCH 700 triệu
mỹ kim mà thôi v́ công luận Hoa Kỳ không muốn nghe
nói đến chiến tranh Việt Nam nữa. Sự
sụt giảm về viện trợ này đă đưa
đến ảnh hưởng vô cùng sâu đậm cho Quân
Lực VNCH v́ nếu tính thêm vào sự mất giá của
đồng mỹ kim và giá nhiên liệu cũng như là
tất cả các hàng hóa khác trên thị trường
thế giới gia tăng sau cuộc khủng hoảng nhiên
liệu vào năm 1973 th́ con con số viện trợ khiêm
tốn này chẳng c̣n bao nhiêu." [1]
Sự hiện diện của Tướng Viktor Kulikov không
tránh được sự quan sát của các cơ quan t́nh
báo của Hoa Kỳ tại Việt Nam và ông Wolfgang Lehmann,
Xử lư Thường Vụ Đại sứ Hoa Kỳ
tại Sài G̣n đă đánh một công điện "mật"
về Hoa Thịnh Đốn tường tŕnh về
vụ này. Ngoài việc báo cáo sự hiện diện
của Tướng Viktor Kulikov tại Hà Nội mà ông
Lehmann nói rằng ông Tướng Hồng Quân Xô Viết này
không phải sang Hà Nội để chúc mừng Giáng Sinh,
bức điện văn của ông Lehmann c̣n lưu ư và
nhắc nhở một sự trùng hợp tương
tự về sự hiện diện của Nicolai Podgorny,
Chủ Tịch Nhà Nước và Pavel Batitsky, Thứ Trưởng
Quốc Pḥng Liên Xô tại Hà Nội vào năm 1972 và sau
đó Liên Xô đă gia tăng viện trợ quân sự
cho Hà Nội để mở các cuộc tấn công vào Mùa
Hè Đỏ Lửa 1972. Tại Hoa Thịnh Đốn, không
có ai chú ư đến bức điện văn này của
viên Xử Lư Thường Vụ Đại sứ Hoa
Kỳ tại Miền Nam Việt Nam gửi về từ Sài
G̣n. Ngoài điện văn của ông Lehmann, Trưởng
Văn pḥng CIA ở Sài G̣n và Frank Snepp cũng gửi
một điện văn báo động về việc này
với CIA ở Washington.
Frank Snepp cho biết điện văn này lưu ư việc
các nhân vật trọng yếu Liên Xô viếng thăm Hà
Nội vào cuối năm 1971 đă đưa đến
việc Cộng Sản mở cuộc tổng tấn công vào
mùa Hè năm 1972 và báo động với Washington rằng
sự viếng thăm này cũng có thể đưa đến
những diễn tiến tương tự như hồi
1972.
Tuy nhiên, v́ lúc đó cả Sài G̣n
lẫn Washington đều không biết rằng Hà Nội
đang triệu tập Đại Hội Ban Chấp Hành
Trung Ương Đảng Lao Động Việt Nam kỳ
thứ 23 cho nên cả Bộ Ngoại giao Mỹ lẫn CIA
ở Washington đều cho rằng việc này chỉ là
một sự "thông lệ", chẳng có ǵ đáng
quan trọng. Sau khi Kulikov trở về Mạc Tư Khoa, Liên
Xô đă thực hiện lời hứa của Kulikov và
viện trợ quân sự cho Bắc Việt đă gia tăng
gấp 4 lần trong những tháng giêng, hai và ba năm 1975.
Không những chỉ gia tăng viện trợ vũ khí
đạn dược, Liên Xô c̣n cung cấp những tin
tức t́nh báo bằng vệ tinh cho quân đội
Cộng sản tại miền Nam. Ngày 16 tháng 4 năm 1975,
Liên Xô phóng vệ tinh từ căn cứ Plessetsk với góc
độ 65 độ và 8 ngày sau đó lại phóng thêm
một vệ tinh thứ hai với góc độ 81 độ
và cả hai vệ tinh này đă quan sát được
mọi hoạt động trên toàn cơi Việt Nam. Đây
là loại vệ tinh mới nhất của Liên Xô có đủ
khả năng chụp được những bức không
ảnh với h́nh ảnh những xe cộ và chiến xa
rất rơ ràng. Từ Mạc Tư Khoa, những bức không
ảnh này được chuyển sang Hà Nội trong ṿng
vài tiếng đồng hồ sau đó và Hà Nội
lại chuyển vào Nam cho Tướng Văn Tiến Dũng
nhờ đó Cộng sản Bắc Việt biết rơ
đang phải đối đầu với quân số và
đơn vị ở cấp nào. Mấy tháng sau ngày
Cộng sản Bắc Việt thôn tính toàn bộ Miền
Nam th́ chính phủ Hoa Kỳ mới biết được
rằng chính Liên Xô đă tích cực khuyến khích
Bắc Việt mở cuộc tổng tấn công dứt
điểm tại Miền Nam, Liên Xô đă cố vấn
cho Hà Nội rằng v́ quốc hội Mỹ nhất
quyết không viện trợ thêm về kinh tế cũng
như là quân sự cho VNCH, như vậy nếu Hà Nội
mở những cuộc tổng tấn công Miền Nam th́
hy vọng thắng lợi sẽ chắc chắn hơn bao
giờ hết. Lúc đó th́ mọi sự đă quá
trễ rồi!
*Từ Dinh Độc Lập, Sài G̣n Chỉ cách mấy ngày
sau khi Tướng Kulikov cam kết Liên Xô sẽ gia tăng
viện trợ quân sự cho Bắc Việt, trong hai ngày 9
và 10 tháng 12 năm 1974, Tổng Thống Nguyễn Văn
Thiệu đă triệu tập một cuộc họp
với các cấp lănh đạo quân đội của
VNCH tại Dinh Độc Lập nhằm ước đoán
về những cuộc tấn công của Cộng sản
Bắc Việt tại Miền Nam vào mùa khô năm 1975.
Trong phiên họp này, các nhà lănh đạo quân sự
miền Nam đă ước tính rằng Cộng sản
Bắc Việt sẽ mở những cuộc tấn công
trong vùng đồng bằng sông Cửu Long và miền Cao
nguyên Trung Phần, tuy nhiên sẽ không có tầm mức
đại quy mô như các cuộc tổng tấn công
Tết Mậu Thân hồi năm 1968 và Mùa hè Đỏ
Lửa 1972. Hội nghị quân sự này cũng ước
tính rằng các lực lương quân sự của
Cộng sản vẫn c̣n trong t́nh trạng yếu kém và
chưa đủ khả năng để tấn công và
chiếm giữ bất cứ một tỉnh hay thành
phố lớn nào tại miền Nam Việt Nam. Trong vùng
chung quanh thủ đô Sài G̣n, hội nghị này cho
rằng Cộng sản sẽ mở các cuộc tấn công
vào phía tây tỉnh Tây Ninh, gần biên giới Việt-Miên,
vào khoảng thời gian trước hay là sau Tết
tức là vào đầu tháng 2 năm 1975 và sẽ tiếp
diễn cho đến khi mùa mưa bắt đầu vào
khoảng tháng 6 năm đó. Một
điều mà Bộ Tổng Tham Mưu Quân Lực VNCH cũng
đă đi đến quyết định là sẽ không
gia tăng pḥng thủ vùng phía tây Quân khu II và bắt
đầu thiết lập một lực lượng
trừ bị chiến lược để pḥng thủ vùng
ṿng đai Sài G̣n. Một điều mà Tổng Thống
Nguyễn Văn Thiệu cũng như các nhà lănh đạo
quân sự của VNCH không hề hay biết là có một
điệp viên của Cộng sản Bắc Việt
hoặc là đă có mặt trong pḥng họp, hoặc là
đă đọc được biên bản của phiên
họp này. Vào ngày 20 tháng 12 năm 1975, một bản phúc
tŕnh đầy đủ về phiên họp, về các
sự thảo luận cũng như là các quyết định
của các giới lănh đạo quân sự miền Nam
đă được chuyển đến tận tay
giới lănh đạo Bắc Việt cùng với Tướng
Văn Tiến Dũng. Theo nhà báo Oliver Todd, "CIA của
Mỹ ở Sài G̣n tin rằng trong số những người
thân cận của Tổng Thống Thiệu, có một gián
điệp cao cấp của Hà Nội . Người đó
là ai? Trung Tướng Đặng Văn Quang? Phó Thủ Tướng
Nguyễn Văn Hảo? Hay là một người nào khác?"[1]
Trong binh pháp, các tư lệnh chiến trường bao
giờ cũng cố gắng t́m hiểu về các kế
hoạch của đối phương trong khi che dấu,
ngụy trang các kế hoạch hành quân của ḿnh và vào
cuối năm 1974, các nhà lănh đạo quân sự
Cộng sản Bắc Việt đă nắm được
những yếu tố chiến lược có tính cách
quyết định qua những tin tức t́nh báo về các
buổi họp của các nhà lănh đạo quân sự cao
cấp tại Dinh Độc Lập trong bản phúc tŕnh mà
gián điệp Cộng sản đă gởi về Hà
Nội. Nhờ những yếu tố mới này, Cộng
sản Bắc Việt đă hoàn tất các kế
hoạch tấn công cho năm 1975 mà trước đó
vẫn chưa thành h́nh và chưa có quyết định
tối hậu.
*Kế hoạch đầu tiên là
chấp thuận tấn công Phước Long. Đầu tháng
12 năm 1975, Cộng sản cho mở một vài cuộc
tấn công gần Tây Ninh để nhử cho VNCH gởi các
đơn vị trừ bị đến tăng cường
cho tỉnh này. Ngày 13 tháng 12 năm 1974, Cộng sản
đưa ba sư đoàn, lúc đó được
gọi là "công trường" 3, 7 và 9 tấn công vào
5 mục tiêu trong tỉnh Phước Long được
bảo vệ bởi một số đơn vị Địa
Phương Quân và đă chiếm được hai
tiền đồn Bố Đức và Đức Phong ngày
hôm sau. Quận Đôn Luân do một tiểu đoàn Địa
Phương Quân trấn giữ đă anh dũng đẩy
lui được đợt tấn công đầu tiên,
tuy nhiên quốc lộ 14 đă bị Cộng quân cắt
đứt. Không quân VNCH phải vận tăi tiếp
liệu và di tản thương binh cùng thường dân
bằng phi cơ C-130, nhưng sau đó Cộng quân đă
pháo kích vào phi trường Phước B́nh, tiêu hủy
một chiếc C-130, làm hư hỏng một chiếc khác
và phi trường Phước B́nh đă bị Cộng quân
pháo kích hàng ngàn trái đạn do đó không c̣n sử
dụng được. Ngày 26 tháng 12 năm 1974, sau 13 ngày
anh dũng chống trả lại các cuộc tấn công
biển người của Cộng sản, tiền đồn
Đôn Luân bị thất thủ sau khi bị Cộng quân
pháo kích hàng ngàn đạn pháo binh rồi sử dụng
chiến xa và quân bộ chiến tràn ngập quận
lỵ này. Sau khi Đôn Luân bị thất thủ, các
đơn vị của Quân Lực VNVH đă chống
trả các cuộc tấn công biển người của
3 sư đoàn Cộng quân với sự yểm trợ
củ chiến xa T-54 và đại pháo 130 ly trong hơn 10
ngày. Tuy nhiên sức người có hạn, vào nửa
đêm hôm 6 tháng 1 năm đó, sau khi các vũ khí
hạng nặng và trang bị truyền tin bị pháo và
chiến xa của cộng sản phá hủy hoàn toàn,
với biển người tấn công ào ạt, một
số mấy trăm chiến sĩ thuộc các binh
chủng Biệt Động Quân, Biệt Kích Dù, Địa
Phương Quân và Nghĩa quân thuộc tỉnh Phước
Long đă rút được vào những khu rừng
rậm quanh tỉnh lỵ Phước B́nh. Trong tổng
số 5,400 chiến sĩ bảo vệ cho toàn tỉnh Phước
Long, chỉ có 850 người đă thoát được và
trở về tŕnh diện Quân Đoàn III. Về phía Hoa
Kỳ, không hề có một phản ứng nào, không có
một phản kháng nào đối với việc Cộng
sản Bắc Việt mở cuộc tấn công chiếm
tỉnh Phước Long. Trong thời gian diễn ra trận
Phước Long, Tổng Thống Gerald Ford có thể ra
lệnh cho một lực lượng đặc nhiệm
hải quân trong đó có hàng không mẫu hạm nguyên
tử Enterprise đang hoạt động trong vùnggần
bờ biển Việt Thái B́nh Dương tiến vào vùng
hải phận gần bờ biển Việt Nam nhưng
thay vào đó, hạm đội này lại được
lệnh đi thẳng sang Phi Châu. Trần Đông Phong (II)
(Trích trong "Trần Văn Hương, Kẻ Sĩ
Cuối Cùng" )
*Từ Hà Nội Không thấy Hoa Kỳ có phản ứng
ǵ sau khi tỉnh Phước Long của VNCH bị Cộng
sản chiếm, được sự khuyến khích và tăng
viện của Liên Xô, Cộng sản Bắc Việt
chấp thuận cho thi hành kế hoạch thứ hai, đó
là Chiến Dịch 275 tức là chiến dịch nhằm
tấn công và nếu có thể được th́
chiếm một số tỉnh trong khu vực chiến trường
B3 tức là vùng Cao Nguyên và chiến trường B4
tức là vùng phía Nam sông Thạch Hăn thuộc tỉnh
Quảng Trị. Cộng sản Bắc Việt đề
cử Thượng Tướng Văn Tiến Dũng,
Ủy Viên Bộ Chính Trị, Tổng Tham Mưu Trưởng
Bộ Tổng Tư Lệnh Quân Đội Nhân Dân vào Nam
chỉ huy chiến dịch này. Tại Hà Nội, các
cấp lănh đạo đă nắm chắc được
rằng Hoa Kỳ sẽ không c̣n dám can thiệp quân sự
tại Đông Dương nhất là sau khi Quốc Hội
Mỹ thông qua đạo luật War Powers Act hồi
cuối năm 1973 cấm tổng thống Hoa Kỳ không
được sử dụng quân đội nếu không
được sự chấp thuận của quốc
hội và nhất là đa số dân biểu và nghị sĩ
Hoa Kỳ thuộc Đảng Dân Chủ đang có khuynh hướng
chống lại việc ủng hộ cho VNCH. Hai ngày sau khi
Phước Long bị thất thủ, Phạm Văn Đồng
đă tuyên bố với các ủy viên trong Bộ Chính
Trị của Đảng Lao Động rằng: "Bây
giờ th́ dù bằng cách nào, người Mỹ cũng không
c̣n có thể gởi quân đội sang tham chiến
tại Việt Nam được nữa. Họ có thể
yểm trợ bằng không quân hay hải quân, tuy nhiên hai
quân chủng này cũng không thể đem lại sự
chiến thắng cũng như là thất bại. "Tôi
nói giỡn, nhưng mà đó là sự thật, khi tôi
khẳng định rằng dù có cho ăn kẹo, người
Mỹ cũng không dám trở lại Việt Nam."[1]
Nắm chắc được yếu tố người
Mỹ sẽ bỏ rơi Miền Nam, Cộng sản
Bắc Việt thi hành Chiến Dịch 275 dưới
quyền chỉ huy của Thượng Tướng Văn
Tiến Dũng, Tổng Tham Mưu Trưởng Bộ
Tổng Tư Lệnh Quân Đội Nhân Dân vừa
mới được cử vào Miền Nam.
Vào ngày 10 tháng 3 năm 1975, Cộng
sản tung ba sư đoàn 316, 320 và 10 chính quy của
Cộng sản Bắc Việt tấn công vào Ban Mê
Thuột, nơi đặt Bộ Tư Lệnh của Sư
Đoàn 23 Bộ Binh của VNCH, tuy nhiên chỉ có một
trung đoàn, Trung Đoàn 53, trú đóng chung quanh tỉnh này
cùng với một số đơn vị Địa Phương
Quân và Nghĩa Quân.
Qua ngày 11 tháng 3, Ban Mê Thuột bị
xem như là thất thủ và sau đó th́ những
đơn vị c̣n lại của Quân Đoàn II đóng
tại Pleiku đă được lệnh triệt thoái
xuống vùng duyên hải miền Trung trên Quốc lộ
7B. Cuộc triệt thoái này được xem như là
một thảm kịch, Cộng Sản Bắc Việt
đă ra lệnh cho hai sư đoàn 320 và 968 liên tục
tấn công và pháo kích vào đoàn quân và dân chúng và đến
10 ngày sau th́ hơn ba phần tư quân số của Quân
Đoàn II bị tổn thất, trong số gần hai trăm ngàn dân chúng hai tỉnh
Pleiku và Kontum di tản, chỉ có khoảng 60 ngàn người
về được đến Tuy Ḥa và Nha Trang. Trước
việc VNCH bị mất 4 tỉnh Phước Long, Ban Mê
Thuột, Pleiku và Kontum, Hoa Kỳ không có một sự
phản đối nào. Ngoại Trưởng Kissinger đang
bù đầu về vấn đề Trung Đông, Tổng
Thống Gerald họp với bộ tham mưu của ông
để nghiên cứu xem Tổng Thống Hoa Kỳ có
thể làm được những điều ǵ có
thể giúp cho VNCH mà không vi phạm đạo luật War
Powers Act. Ṭa Bạch Ốc được cho biết
rằng Hoa Kỳ không thể làm được bất
cứ điều ǵ để can thiệp tại Việt
Nam, dù là để cứu một số quân đội
của VNCH. Tuy nhiên, Hoa Kỳ có thể thuê mướn
một số thương thuyền và phi cơ dân sự
để di chuyển quân đội và chiến cụ cho
VNCH ra khỏi những vùng nguy hiểm cũng như là
cứu người tỵ nạn ở ngoài hải
phận quốc tế mà thôi.
Giới lănh đạo Bắc Việt biết
rằng "thời cơ" đă đến và ngày 19
tháng 3, Bắc Việt đă xua sư đoàn 341 là sư
đoàn trừ bị của Bắc Việt vượt qua
sông Thạch Hăn hợp lực với hai sư đoàn 324
và 325 chính quy tấn công chiếm tỉnh Quảng Trị
trong vùng địa đầu giới tuyến.
Ngày 20 tháng 3, Cộng sản chiếm An Lộc,
chiếm Huế ngày 26 tháng 3, Quảng Tín ngày 24 tháng 3,
Quảng Ngăi ngày 25 tháng 3 và Đà Nẳng ngày 29 tháng 3 năm
1975
Sau đó đến lượt Quy Nhơn mất ngày
1 tháng 4, Nha Trang ngày 3 tháng 4, Đà Lạt ngày 4 tháng 4,
Phan Rang ngày 16 tháng 4 và Phan Thiết ngày 19 tháng 4.
Ngày 7 tháng 4 năm 1975, Văn Tiến Dũng
triệu tập một phiên họp của toàn thể Ban
Chấp Hành Trung Ương của trung Ương Cục
Miền nam Việt Nam tại Lộc Ninh th́ một người
khách th́nh ĺnh xuất hiện, đó là Anh Sáu tức là Lê
Đức Thọ, Ủy viên Bộ Chính trị, "Huy chương
Nobel Ḥa B́nh năm 1974" và cũng là nhân vật Số
Hai của chế độ Cộng sản Hà Nội. Đây
là lần thứ tư Lê Đức Thọ vào Miền Nam
với tư các là đại diện cho Bộ Chính
Trị, trước đó "Anh Sáu Thọ" đă vào
chỉ đạo cho Trung Ương Cục vào những năm
1967, 1971 và 1972. Lê Đức Thọ mang những huấn
thị cuối cùng của Bộ Chính Trị về
việc thiết lập một "bộ tư lệnh
đặc biệt chỉ huy cả Trung Ương Cục
Miền Nam" để phối hợp các cuộc hành quân
tấn công Sài G̣n. Huấn thị của Đảng
Cộng sản cử Tướng Văn Tiến Dũng làm
Tư Lệnh, Phạm Hùng làm Chính Ủy, hai tướng
Trần Văn Trà và Lê Đức Anh làm Tư Lệnh phó.
Dĩ nhiên là Lê Đức Thọ có nhiệm vụ
chỉ huy toàn thể bộ tư lệnh đặc
biệt này, đó là "Bộ Tư Lệnh Chiến
Dịch Hồ Chí Minh". Lê Đức Thọ cũng
chuyển đến cho các thành viên trong Bộ Tư
Lệnh một văn thư của Chủ Tịch Nhà Nước
Tôn Đức Thắng nguyên văn như sau: "Các đồng
chí phải chiến thắng. Nếu không th́ đừng có
trở về."
Ngày 9 tháng 4 năm 1975, Cộng sản Bắc
Việt tập trung 3 sư đoàn 6 , 7 và 341 chính quy
tấn công vào thị xă Xuân Lộc. Sư đoàn 18
Bộ Binh của VNCH dưới quyền chỉ huy của
Chuẩn Tướng Lê Minh Đảo đă anh dũng
chống cự lại những đợt tấn công
của địch đông gấp 4 lần. Trung Đoàn 43
Bộ Binh đă anh dũng đẩy lui hết đợt
tấn công này đến đợt tấn công khác
của địch và đến ngày 10 tháng 4 th́ địch
quân vẫn chưa có thể chế ngự được
trung đoàn này.
Ngày 11 tháng 4, Cộng quân tấn công Trung Đoàn 52
Bộ Binh ở phía Nam Xuân Lộc, nhưng nhờ có
lực lượng Biệt Động Quân và Lữ Đoàn
1 Nhảy Dù tăng cường, cũng như là Không Quân
đă liên tục oanh kích nặng nề vào các đơn
vị Cộng sản khiến cho địch quân phải rút
lui tại nhiều nơi.
Ngày 12 tháng 4, Trung Đoàn 43 đă tái chiếm
được thị xă Xuân Lộc trong khi Lữ đoàn
1 Nhảy Dù đang từ từ tiến chiếm lại
từng khu vực do Cộng quân chiếm giữ từ phía
Nam thị xă. Trong trận Xuân Lộc, Cộng quân đă
pháo kích 10,000 viên đạn đại bác 130 ly vào
thị xa, một số lớn chiến xa, 37 chiếc T-54
bị tiêu diệt và kể từ khi mở đầu
cuộc tổng tấn công tại Miền Nam, đây là
lần đầu tiên quân Cộng sản thiếu đạn
dành cho pháo binh và chiến xa v́ bắn quá nhiều . Tướng
Văn Tiến Dũng phải cho tăng viện thêm hai sư
đoàn 325 và 312 cho chiến trường Xuân Lộc. Dù
được tăng viện nhưng Cộng sản cũng
không thể chiếm được thị trấn này mà
không bị tổn thất nặng nề hơn, Văn
Tiến Dũng ra lệnh cho các đơn vị Cộng
sản tiến ṿng qua thị xă Xuân Lộc rồi theo
quốc lộ số 1 tiến thẳng về Biên Ḥa.
Cho đến ngày 17 tháng 4 năm 1975, chỉ trong ṿng
5 tuần lễ sau khi Cộng sản mở đầu
cuộc tổng tấn công tại Ban Mê Thuột, 20
tỉnh và thị xă, gần một nửa lănh thổ
Miền Nam bị mất và về phía quân đội th́ 2
quân đoàn I và II tức là một nửa quân đội
bị tan ră. Đó là những thất bại quá lớn
lao, quá nhục nhă cho Miền Nam Việt Nam và do đó, uy
tín của Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu ngày càng
xuống giốc. Từ các tướng lănh trong quân đội,
các đoàn thể chính trị cũng như là tôn giáo,
từ giới trí thức cho đến giới b́nh dân,
nhiều người đă bày tỏ sự bất măn
với chính quyền của Tổng Thống Nguyễn Văn
Thiệu và từ đầu tháng 4 năm 1975, có nhiều
tin đồn về một vài âm mưu đảo chánh
để loại trừ ông Nguyễn Văn Thiệu ra
khỏi chính quyền
Vào ngày 17 tháng 4 năm 1975, Đại Sứ Hoa
Kỳ Graham Martin đă phúc tŕnh với Ngoại Trưởng
Kissinger rằng "có tin đồn một số tướng
lănh đang dự định lật đổ Tổng
Thống Thiệu một khi mà Quốc Hội Mỹ bác
bỏ đề nghị viện trợ bổ túc cho VNCH. Tôi
(Đại sứ Martin) tin tưởng rằng nếu có
một cuộc thương thuyết th́ sự hiện
diện của Tổng Thống Thiệu sẽ là một
trở ngại và trừ khi Ngoại trưởng (Kissinger)
không cho phép, tôi dự định sẽ nói chuyện
thẳng với ông Thiệu rằng vai tṛ của ông
Thiệu trong lịch sử sẽ được nhớ
đến một cách tốt đẹp hơn với
những thành quả mà ông đă làm, trái lại nếu
ông ta c̣n ngồi lại quá lâu th́ ông ta sẽ bị xem
như là người đă thất bại, người
đă ngăn cản những nở lực nhằm cứu
văn phần đất c̣n lại của Việt Nam c̣n có
được một phần nào tự do. Tôi sẽ nói rơ
ràng như pha-lê với TT Thiệu rằng đây chỉ là
ư kiến của cá nhân tôi, như là "một người
bạn luôn luôn chỉ muốn nói sư thật" và
sẽ kết luận một cách rất khách quan rằng
nếu ông Thiệu không làm điều này th́ các tướng
lănh của ông sẽ ép buộc ông phải ra đi."
Trong ngày 18 tháng 4, quốc hội Hoa Kỳ thông đạo
luật về viện trợ quân sự cho tài khóa 1976 trên
3 tỷ đô-la nhưng trong số những quốc gia
nhận được quân viện không có Việt Nam
Cộng Ḥa. Như vậy có nghĩa là sau ngày 30 tháng 6 năm
1975, dù có c̣n tồn tại, VNCH cũng không c̣n nhận
được một số tiền viện trợ nào dành
cho quân sự nữa. Đại Sứ Graham Martin sau này cho
biết ngày 18 tháng 4 năm 1975 Ngoại trưởng Henry
Kissinger đă chỉ thị ông rằng "TT Ford đă
chấp thuận để cho Đại sứ Martin đề
nghị với TT Thiệu là ông ta nên từ chức".
TỔNG THỐNG THIỆU TỪ CHỨC Theo cựu đại
sứ Bùi Diễm th́ sau khi ông về đến Sài G̣n vào
trung tuần tháng 4 năm 1975, Đại sứ Hoa Kỳ
Graham Martin đă nói với ông rằng: "ông phải nói
sự thật với ông Thiệu." Cái sự thật mà
Đại sứ Martin muốn nói là ông Thiệu đă
hết thời rồi (Thieu was finished) và nếu cần th́
chính ông Martin sẽ đích thân nói với ông Thiệu
điều đó, tuy nhiên ông Martin muốn nhờ ông Bùi
Diễm vào gặp và nói với ông Thiệu như vậy
và yêu cầu ông Diễm cho ông ta biết sau khi đă
chuyện với ông Thiệu về vấn đề này .
Đại sứ Bùi Diễm không gặp được
Tổng Thống Thiệu, đến ngày thứ sáu 18 tháng
4 th́ ông gặp Đại sứ Martin, rồi qua ngày hôm
sau thứ bảy 19 tháng 4, lại nói chuyện điện
thoại lần nữa với ông đại sứ Mỹ.
Đại sứ Diễm cho ông Martin biết rằng ông
đă nhắn với TT Thiệu qua Đại tá Chánh Văn
Pḥng Vơ Văn Cầm và cả cựu Trung Tướng
Trần Văn Đôn, Tổng Trưởng Quốc Pḥng,
nhưng ông Thiệu vẫn chưa trả lời. Đại
sứ Graham Martin nói với ông Bùi Diễm rằng: "
Được rồi, như vậy th́ tôi phải đích
thân vào gặp ông ta." [1]
Ngày Thứ Sáu, 18 tháng 4 Theo hồi kư của cựu
Đại sứ Pháp Jean-Marie Mérillon th́ tối 18 tháng 4 năm
1975, Đại sứ Hoa Kỳ Graham Martin gọi điện
thoại cho ông và lần đầu tiên Đại sứ
Mỹ đă nói rơ với ông về ư định của
Hoa Kỳ đối với Miền Nam Việt Nam. Theo Frank
Snepp, tác giả cuốn Decent Interval th́ trong những ngày tháng
cuối cùng của Miền Nam Việt Nam, hai ông đại
sứ Hoa Kỳ và Pháp đă có những mối liên
lạc vô cùng mật thiết. Tác giả cuốn sách này
cho biết Đại sứ Mỹ Martin đă ra lệnh phá
một phần bức tường ngăn đôi hai ṭa
đại sứ và xây một cánh cửa để hai bên
liên lạc với nhau mà người ngoài không ai hay
biết, đồng thời ông đại sứ Pháp cũng
gắn thêm một điện thoại riêng ở trong pḥng
à vệ sinh để liên lạc với đại sứ
Martin v́ ông không muốn ngay cả nhân viên trong ṭa đại
sứ biết việc ông tiếp xúc gần như thường
trực với ông đại sứ Mỹ.
Đại sứ Mérillon cho biết hôm đó Đại
sứ Martin đă "lưỡng lự rất nhiều
rồi mới nói với tôi rằng Hoa Kỳ sẽ
bỏ rơi Miền Nam Việt Nam". Đại sứ
Martin nói thêm rằng "đối với chính trường
nước Mỹ, chiến tranh Việt Nam đă chấm
dứt ngay sau Hiệp định Paris 1973, vấn đề
c̣n lại là giải thể quân đội Hoa Kỳ
tại Đông Dương mà thôi". Đại sứ Mérillon
tiết lộ rằng ông Martin muốn nhờ đại
sứ Pháp làm trung gian chuyển đạt ư muốn
của Mỹ cho phía Việt Cộng và đại sứ
Pháp đă trả lời rằng "nếu không có ǵ
trở ngại trong việc liên lạc th́ tôi có thể làm
thỏa măn điều ông yêu cầu trong khoảng 5
tiếng đồng hồ. Tuy nhiên, v́ phải phúc tŕnh lên
chính phủ Pháp cho nên xin ông đại sứ vui ḷng
gửi cho tôi một văn thư chính thức ủy thác
cho tôi cái nhiệm vụ này". Đại sứ Martin
trả lời rằng "điều đó không thể
được. Người ta không muốn lưu lại
bằng chứng". Đại sứ Mérillon bèn nói
với Đại sứ Mỹ: "Như thế th́
kể từ giờ phút này, nước Pháp sẽ đảm
nhận vai tṛ tái lập ḥa b́nh cho Việt Nam theo chủ
thuyết của Pháp." Thật ra th́ việc chính
phủ Pháp dính dáng đến t́nh h́nh chính trị
tại Miền Nam Việt Nam vào những ngày tháng cuối
cùng của VNCH khởi đầu từ cuộc gặp
gỡ giữa Phạm Văn Đồng và Đại
sứ Pháp tại Bắc Việt hồi cuối tháng 1 năm
1975. Theo Oliver Todd, tác giả Cruel Avril th́ Đại sứ
Philippe Richer đến Hà Nội vào ngày 27 tháng 1 năm
1975. Cựu sinh viên Học Viện Quốc Gia Hành Chánh
gọi tắt là ENA, tức là bạn đồng môn
với Tổng Thống Pháp Giscard d'Estaing, nhà ngoại giao
Richer vốn là tù nhân của Đức Quốc xă trong
trại tập trung Buchenwald, cựu sĩ quan trong quân đội Pháp đă từng
phục vụ tại Lào và ông ta rất hiểu rơ
Cộng sản. Vài tuần trước khi ông Richer đến
Hà Nội, Thủ Tướng Cộng sản Phạm Văn
Đồng đă nhờ ông Francois Missoffe, sứ giả
đặc biệt của chính phủ Pháp tại Á châu,
đ̣i người Mỹ phải áp lực để
Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu phải ra đi.
Phạm Văn Đồng tiếp đại sứ Philippe
Richer lần đầu tiên vào cuối tháng giêng năm
1975 và trong cuộc gặp gỡ này, Phạm Văn Đồng
đă nói với tân đại sứ Pháp: " tôi hy
vọng rằng ông đại sứ mang đến cho tôi
sự trả lời." Đại sứ Richer chỉ
trả lời một cách ởm ờ v́ ông không hề
nhận được chỉ thị rơ rệt nào của
chính phủ Pháp về vấn đề này. Vào ngày 22 tháng
3 năm 1975, trong một bữa tiệc khoản đăi
ngoại giao đoàn tại Hà Nội, một cán bộ
Cộng sản đến nói với đại sứ
Richer: "Thưa ông Đại sứ, Thủ Tướng
muốn nói chuyện với ông ngay bây giờ." Trong
cuộc tiếp xúc này, Đại sứ Richer đă
hỏi Phạm văn Đồng: "Thủ Tướng
nghĩ thế nào về "lực lượng thú ba"
tại Miền Nam?" Phạm Văn Đồng trả
lời: "Nhóm đó là bạn của các ông. Bây
giờ th́ t́nh thế không thể thay đổi được
nữa, người Pháp các ông phải làm một cái già
Thiệu phải ra đi!"