Những ngày Xa Quê Hương

Nguyễn Quư Đại

   

       Đặc San Quảng Nam Đà Nẵng, và trên các Website Xứ Quảng, Một thời Phan Châu Trinh… đều thông báo tổ chức Ngày Hội Ngộ Đồng Hương Quảng Đà và Liên Trường Đà Nẵng do bác sĩ Nguyễn văn Hào kư tên mời, vào dịp lễ Memorial Day, 27 và 28 tháng 5 năm ở Houston, như nhắc tôi nhớ lại chuyến đi Hoa Kỳ lần đầu, đến Houston trước khi đi California, Washington…với hăng hàng không Delta Airline từ Munich đến phi trường quốc tế Cincinnati, từ đó bay về Houston vào lúc trời gần sáng, Houston là thành phố tiêu biểu cho miền Tây Nam Hoa Kỳ có những nét đẹp riêng, thời tiết luôn nắng ấm, kỷ niệm những ngày ở Houston. Nơi đó bà con Quảng Nam Đà Nẵng sinh sống đông đúc, bác sĩ Hồ Tấn Phước thành công với ngành thẩm mỹ viện Hạnh Phước, rất tiếc anh đă ra đi quá sớm v́ bệnh tim. Houston là nơi có dân biểu tiểu bang người Việt, ông Hubert Vơ Hiền thuộc đảng Dân Chủ, địa hạt bầu cử 149. Cộng đồng người Việt tị nạn tại Houston trong 30 năm qua bước sang năm thứ 31 rất thành công. Thế hệ trẻ Việt Nam trưởng thành tại Houston học giỏi ưu hạn tại trường trung và đại học, được cấp học bổng vào các đại học danh tiếng miền Tây Nam của Hoa Kỳ. Nói chung sinh viên gốc Việt đã xuất hiện ngày càng nhiều tại các đại học hàng đầu của Mỹ như Rice, Houston, Yale, Harvard, Stanford....  Tuổi trẻ Việt Nam hải ngoại thành công trên mọi lănh vực, lúc nào họ cũng hướng về quê hương Việt Nam dân tộc làm sao có tự do dân chủ, nhân quyền sẽ được tôn trọng tuyệt đối. Sinh viên gốc Việt Nam theo học Đại học UTA (University of Texas at Arlington) đă phản đối trường treo cờ đỏ sao vàng. Tuổi trẻ trưởng thành hải ngoại nhờ ảnh hưởng giáo dục của gia đ́nh, luôn đẩy mạnh tinh thần dấn thân, ủng hộ thế hệ trẻ trong nước đấu tranh cho Việt Nam sớm có Tự Do Dân Chủ.

 

 Houston có trụ sở chính của cơ quan quản trị không gian NASA của Hoa Kỳ. Các phi thuyền dù  phóng lên tại Cape Canaveral ở Floria hay tại Andrews Air Force Base ở California nhưng đều do trung tâm khoa học không gian L.B. Johnson tại Houston điều khiển. Trung tâm NASA có nhiều kỹ sư, chuyên viên người Việt đang làm. Houston cũng là nơi khai sinh của Hội Văn hóa Khoa học Việt Nam, một tổ chức bất vụ lợi do các trí thức người Việt lập ra từ năm 1990, giảng dạy văn hóa Việt cho thế hệ trẻ. (Chương tŕnh tư duy thế kỷ đài BBC London đă phỏng vấn những anh chị trong Hội Văn Hoá và khoa học). Ba mươi năm một giấc mơ

 

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/programmes/story/2006/04/agendaweek_18_2006_houston_part5.shtml

 

 Houston có những đài phát thanh, đài truyền hình bằng tiếng Việt và nhiều báo Việt ngữ. Hàng năm vào dịp Tết Cộng Đồng Quảng Nam Houston và vùng phụ cận  phát hành Đặc san Đất Ngũ Phụng do anh Lương Quang B́nh làm chủ bút. Các khu thương măi ở Houston khang trang nhiều bảng hiệu Việt Nam, trù phú không thua kém ǵ Little Sài G̣n. Nh́n lại 16 năm trước, nước Đức c̣n ngăn cách hai miền Đông và Tây Đức c̣n ít người Việt tị nạn, đồng hương Quảng Nam rất ít, thức ăn Á châu khang hiếm, không có tiệm thực phẩm Á châu nhiều như sau nầy.

 

Đến Houston không cần nói tiếng Anh, tha hồ nói tiếng Việt, ăn món ăn Việt Nam như Ḿ Quảng, cháo ḷng, tiết canh vịt, thịt bê thui, cua tươi rang muối… Khu Midtown có 16 con đường mang tên Việt Nam, những ngày ở Houston, gia đ́nh tôi có dịp đi tắm biển Galveston, đi San Antonio, điều ngạc nhiên nhất đối với tôi là ở Mỹ không được uống Beer nơi biển nắng ấm, muốn uống một lon Beer phải bỏ vài cái túi giấy nhỏ, trong lúc ở Đức mùa hè ở đâu cũng uống  tự do thỏa mái, nhưng không được lái xe .. H́nh ảnh đầu tiên làm tôi nhớ lại tuổi c̣n đi học, đó là cây phượng vĩ đỏ nở thật đẹp, dưới bầu trời trong xanh có ít mây trắng như những dải lụa trắng. Phượng nở với mây trắng bay dù ở Houston nhưng kỷ niệm tuổi học tṛ chợt sống lại, liên tưởng tới những tà áo nữ sinh ngày nào đó trên các đường phố thân yêu ở Hội An, Đà Nẵng…Quê hương xứ Quảng, chúng ta đă  bỏ ra đi hành trang mang theo nhiều thương nhớ

 

Năm 2006 Houston nơi tổ chức 2 ngày Hội Ngộ Liên Trường, chắc chắn mọi người đều muốn bay về nơi đó để t́m lại kỷ niệm một thời đă qua, ngày nay tuổi hoa niên mái tóc đă bạc, nhiều người đă lên các chức như ông bà nội ngoại… Lúc c̣n trẻ sống cho tương lai, nhưng về già sống lại với kỷ niệm những ngày của dĩ văng, Hội Ngộ để nhớ lại những kỷ niệm chưa bao giờ lăng quên, kỷ niệm của những ngày xa lắc bỗng thức dậy, vẫn sống trong tâm tưởng của mỗi cựu học sinh Quảng Nam Đà Nẵng. Bởi v́ khi ra trường, anh em mỗi người mỗi ngả, mỗi phần hành, lu bù với công tác do nhu cầu t́nh h́nh đất nước, không có dịp nào gặp gỡ.  Theo chương tŕnh hai ngày Hội ngộ liên trường rất phong phú và hấp dẫn. Chúng tôi không đến được Houston lần nầy, là một thiếu sót lớn với tuổi đời của ḿnh từ từ sẽ về chiều. Houston là nơi những cánh chim lạc đàn bay về tổ ấm, dù nơi đó không phải ở trên quê hương thân yêu ! Những ngày xa quê hương, nhưng chúng ta có dịp cùng sống lại với tuổi học tṛ, nhớ lại mùa hè nghỉ học những năm đệ nhất cấp rong chơi thỏa mái vô tư, nhưng học lên trên, tuổi lớn lo gạo bài, học luyện th́ để khỏi trượt vỏ chuối qua các kỳ thi tú tài.

 

Chúng ta khó quên những trận mưa giông bốc mùi đất nồng nặc, những đêm trăng vằng vặc trong tiếng dế thâu đêm. Trưa hè bên bờ tre, giếng nước, tiếng ve sầu chỉ c̣n lại một dư âm và măi măi. Quê hương Quảng Nam chúng ta đă xa cách, mỗi người trong từng hoàn cảnh khác nhau, trên khắp thế giới đều giữ một bản sắc riêng, không cần nghe tiếng nói cũng biết nơi đó có người Quảng Nam nhờ các bảng hiệu  ḿ Quảng ..

 

Ai đi cách mấy sơn khê

Nhớ tô ḿ Quảng, t́nh quê mặn mà

Ca dao

 

 Đời sống dù có bận rộn, nhưng nghe nhạc phẩm nào đó hát về mẹ, về quê hương, gợi lại những ân t́nh đă ngấm sâu vào tim, như nhạc phẩm nỗi buồn hoa phượng của nhạc sĩ Thanh Sơn với điệu Tango Habanera làm cho con tim ḿnh một rung động, xao xuyến về tuổi học tṛ ..

 

Mỗi năm đến hè ḷng man mác buồn

Chín mươi ngày qua chưá chan t́nh thương.

Ngày mai hai đứa xa cách hai đứa hai nơi.

Phút gần gủi nhau mất rồi.

Tạ từ là hết người ơi !

Tiếng ve nức nở c̣n hơn tiếng ḷng,

Biết ai c̣n nhớ đến ân t́nh không.

Đường xưa in bóng hai đưá nay đâu.

Những chiều hẹn nhau lúc đầu.

Giờ như nước trôi qua cầu.

Giă biệt bạn ḷng ơi,

Thôi nay xa cách rồi.

 Kỷ niệm ḿnh xin nhớ măi.

Buồn riêng một ḿnh thôi chờ mong từng đêm gối chiếc.

Mối u hoài ḷng ai có hay ?

Nếu ai đă từng nhặt hoa thấy buồn

Cảm thông được nỗi vắng xa người thương.

Màu hoa phượng thắm như máu con tim.

Mỗi lần hè thêm kỷ niệm.

Người xưa biết đâu mà t́m…

 

            Năm 2005 vừa qua, cựu học sinh, giáo sư trường Phan Châu Trinh và Nữ Trung học Hồng Đức đă tổ chức Hội Ngộ 30 Năm Xa Xứ,  hai ngày 28 và 29 tháng 5.2005 ở Milpitas San Jose bắc Cali. Nơi gặp nhau trong t́nh xưa lưu luyến rộn ràng, thương nhớ bâng khuâng… như lời giáo sư Tạ Quốc Bảo đă trả lời trong cuộc phỏng vấn về dư âm Ngày HộI, “chúng ta tạm dung, xa quê hương cả 30 năm, có dịp gặp nhau là một điều hiếm qúy. V́ t́nh thương giữa đồng nghiệp, đồng môn, sư đệ mà bỏ hết những bất đồng để t́m đến nhau. Đa số chúng ta cũng đă ngoài năm, sáu mươi cả rồi, c̣n được bao lâu…?”

 

 Chúng ta hy vọng ngày Hội Ngộ Liên trường kết quả tốt đẹp trong một t́nh thân sâu đậm, Tôi học trường Phan Châu Trinh, nhưng cũng có kỷ niệm với các trường khác. Thi tú tài I tôi thi ở trường Sao Mai đến pḥng ngồi vào số kư danh, nh́n tượng Chúa trên tường thầm cầu nguyện Chúa ban cho thí sinh tâm trí sáng suốt làm bài.  Kỳ thi đó tôi ngồi bên anh quân nhân (lúc đó c̣n thi chung) bộ đồ trận  bạc màu phong sương, anh nh́n tôi cười và nói, “em yên tâm làm bài anh không làm phiền đâu”. cuộc đời quân nhân nơi chiến trận it thời giờ, phải đối đầu với tử thần, nhận đề thi anh b́nh tĩnh làm bài ngon lành, kết quả kỳ thi có tên anh, có thể anh vào trường Sĩ Quan? Kỳ tú tài II tôi thi ở trường Phan Thanh Giản không có anh. Những kỷ niệm đó làm sao quên được những giây phút hồi hợp và kết quả tốt sau mỗi kỳ thi. Giă từ Đà Nẵng ra Huế, hè về đẹp với phượng vĩ nở trên đường Lê Lợi dọc theo sông hương, trong thành nội thanh vắng luôn có tiếng ve sầu.. Những năm trôi qua, tôi giă từ Huế nhiều lưu luyến vào làm việc ở Sai g̣n. Thế hệ đàn anh, và ngay cả thế hệ của chúng tôi, nhiều người phải nhập ngũ chiến đấu, trên bốn Vùng Chiến Thuật  

 

“Hai mươi, con phải thuộc ḷng

Bốn vùng chiến thuật, chông gai đạn ńm

Đông Hà, Quảng Trị, Gio Linh

Khe Sanh, An Lộc, U Minh, Cổ Thành.“

 

Biến cố 30.4.1975 tan hàng rả đám, ai may mắn chạy được ra nước ngoài, khỏi bị đi học tập cải tạo … Tôi cùng chung số phận vào trại cải tạo, được tha về năm 1980, tôi vượt biên được Cap Anamur vớt đưa vào Singapor một thời gian ngắn và đi định cư tại Đức. Sau nhiều năm xa cách, hè năm 2003 tôi cùng gia đ́nh về thăm Đà Nẵng. Thành phố xưa đă thay đổi nhiều, những con đường thời đó chúng ta đi qua bị đổi tên, nh́n tên đường mà cảm thấy xa lạ và khó chịu. Tại sao trường Phan Thanh Giản bị đổi tên? (Trường Phan T. Giản ở Cần Thơ bị đổi thành Châu Văn Liêm !) Trường Sao Mai đổi tên thành Trần Phú? Nhiều trường khác cũng bị đổi tên như Bồ Đề, Nguyễn Hiền… Dù các trường bị mất tên, nhưng giá trị tên trường của 31 năm về trước không thể xoá mờ trong kư ức của cựu học sinh đă học ở đó, và nói chung cả thế hệ của chúng ta trưởng thành ở Đà Nẵng, thường nhắc đến tên các trường Phan Thanh Giản, Sao Mai… Hy vọng rồi một ngày đó phải lấy lại tên trường cũ, tên đường xưa.. Người ta phải trả lại sự thật cho lịch sử

 

Trở về đứng ở sân trường Phan Châu Trinh, nh́n lại những lớp học vẫn như xưa không được tu sửa, tường vàng đă ngă màu. Tượng cụ Phan không bị thay đổi, đó cũng là một niềm vui và hănh diện. Sân trường yên lặng, c̣n sót lại những cánh phượng đỏ cô đơn, học sinh đang nghỉ hè. Lúc đó tôi có tâm trạng như nhạc phẩm Trường cũ t́nh xưa của Duy Khánh

  

Hôm nay về thăm trường cũ.

Nhiều nét đổi thay mái rêu phong.

Bên hiên hàng giờ t́m những bạn xưa.

May ra có c̣n đôi đưá vẫn yêu sống đời học tṛ.

Bâng khuâng đợi chờ người sao chẳng đến.

Hỏi lá hỏi hoa sao chỉ thấy im ĺm.

Cây dương đầu trường c̣n khắc hàng tên, hoa leo phủ phàng đan

kín.

Tiếng ve ru nghe gợi buồn thêm…

 

             Đường Lê Lợi tấp nập người qua, trường Nam tiểu học hè năm (2003 đang xây cất qui mô hơn) hàng cây kiền kiền cổ thụ c̣n xanh lá hai bên đường Thống Nhất.Trường nữ Trung học Hồng Đức đổi thành trường Đại học?  Đà Nẵng thay đổi từ ngày 29 tháng 3 năm 1975 cho đến nay. Thế hệ chúng ta khó quên những ngày đau thương đó. Trước 1975 chiến tranh, ngân sách về Giáo dục ít, nhưng chính phủ VNCH đă cố gắng phát triển giáo dục, chương tŕnh học của trường công hay tư thục đều không có phần chính trị, từ chương, nhồi sọ cho một chủ thuyết ngoại lai nào, nên đă đào tạo nhân tài cho đất nước. Quảng Nam có nhiều trường trung học từ các quận như như: Thăng B́nh có trường Tiểu La, Tam kỳ có trường Trần Cao Vân, Điện Bàn trường Nguyễn Duy Hiệu, quận Đại Lộc.(?), Quế sơn có trường trung học Quế Sơn, trường Phan Sào Nam quận Duy Xuyên, có một thời gian dời về Hội An không bị dán đoạn việc học, quận Ḥa Vang có trung học Ḥa Vang. Hội An thành phố cổ bị bỏ quên trong thời chiến, nhưng có các trường lớn như: Trần Quư Cáp, Nữ trung học, Bồ Đề, Diên Hồng và trường Lễ Nghĩa (?) trung học đệ nhất cấp của người Tàu.

 

Đà Nẵng ồn ào, thời quân đội Hoa Kỳ vào tham chiến, thành phố có những khu giải trí, ăn chơi như pḥng trà… nhưng xă hội và đạo đức không đến nổi bị băng hoại như giới trẻ hiện nay. Các trường trung học thời đó như Phan Châu Trinh, Phan Thanh Giản, Bán Công, Bồ Đề, Tây Hồ, Quốc Gia Nghĩa Tử, Sao Mai, Đông Giang, Thanh Khê,Thánh Tâm, Nguyễn Hiền, Pascal, Thành Nhân, Thọ Nhơn, Kỹ Thuật ... đă  đào tạo hàng trăm ngàn học sinh ưu tú, các giáo sư tài giỏi hết ḷng với nghề nghiệp. Các thân hào, nhân sĩ Đà Nẵng đă vận động thành lập Đại Học Đà Nẵng từ năm 1972 (?) đánh dấu một giai đọan lịch sử khá tốt đẹp và phát triển.

 

Miền Trung, người ta thường nói chung đất nghèo cày lên sỏi đá “quê em nghèo lắm anh ơi ! mùa đông thiếu áo mùa hè thiếu cơm ..“, theo tôi nhận xét, nhạc phẩm đó nếu so với dân Quảng Nam th́ không đúng lắm, đồng bằng ở Quảng Nam trồng lúa quanh năm 2 vụ mùa, nhờ đất đai màu mỡ dù hàng năm thường chịu mưa băo, nhưng kinh nghiệm sống, người dân biết lo xa dự trữ lương thực lúa, sắn, khoai, đường.. nên có mất mùa cũng không đến đổi nào, năm 1964 nạn lụt lớn làm thiệt hại nặng nhất mà thôi. Thời chiến tranh cao độ từ năm 1965 đến 1975 làng mạc, ruộng vườn bị bỏ hoang không được khai khẩn. Người dân tập trung về sống gần thành phố an ninh, đời sống cũng trù phú phát triển, con cái theo học các trường trung học, không xảy ra nạn buôn bán con, hoặc nữ sinh, sinh viên phải làm những việc như báo chí trong nước CSVN hiện nay thường có những bài phóng sự như nữ sinh, sinh viên phải làm các nghề như “con của bố nuôi, vợ hờ, bán Bar.. “

 

Sinh hoạt của người dân Quảng có bản sắc riêng như  “Quảng Nam hay căi, Quảng Ngăi hay lo, B́nh Định nằm co, Thừa Thiên ăn hết “. Người Quảng Nam nào trong máu cũng hay căi, căi để t́m cho nhau một chân lư, chứ không phải “căi chày căi cối”. Tôi đă có dịp uống cafe cùng kư giả lăo thành Lê Liên, nay đă ngoài 80 nhưng lúc nào ông cũng tự hào làm người Quảng Nam, ông chỉ những người bán báo và  nói, “đó có những bà, những cô nghèo ngoài ḿnh  vào Saigon bán vé số hay bán báo để nuôi sống chứ không hề đi làm đĩ.. “

 

            Quảng Nam theo lịch sử là đất “Địa Linh Nhân Kiệt“ hay “Ngũ Phụng Tề Phi“. Nh́n lại 31 năm xa xứ, người Quảng Nam đă thành công rực rỡ trên mọi phương diện : kinh tế, khoa học, giáo dục, thương măi… ở hải ngoại.  Trên lănh vực văn học dù hội nhập vào xă hội tây phương, hàng ngày làm việc với người bản xứ, nhưng văn hoá, văn học Việt Nam luôn phát triển phong phú, nhiều nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ nổi tiếng đóng góp cho kho tàng văn học hải ngoại như : Trần Trung Đạo, Phan Xuân Xinh, Trần Yên Hoà, Phan Thái Yên, Nguyễn Nam An (c̣n có bút hiệu khác An Phú Vang), Nguyễn Chí Thiệp, Trần Gia Phụng, Vương Ngọc Long, Hoàng Kim Chi, Phù Chí Phát, Luân Hoán, Lê Hân, Mạc Phương Đ́nh, Hoàng Đ́nh Nam, Nguyên Dă Quỳ, Lư Trường Trân, Phạm Phú Minh, Bích Xuân, Nguyễn Thùy, Vũ Hối, Vũ Đ́nh Trường, Nguyễn Hưng Quốc, Phan Nhật Nam, Vũ Kư, Phạm Thành Châu, Hà Kỳ Lam, Phạm Cây Trâm, Hồ Phú Bông, Thái Tú Hạp, Kim Thành, Quốc Dũng , Trần Nhật Thăng, Hạo Nhiên    v.v …

 

Người Việt định cư ở Hoa Kỳ đông, có những cộng đồng lớn, làm lễ giỗ Tổ Hùng Vương, Tết v v…, cờ vàng ba sọc đỏ tung bay nơi nào có người Việt tị nạn. Sử sách, thơ, văn và nhạc phát hành rộng rải khắp nơi nhờ có nhiều độc giả. Đặc san Hội Quảng Đà Dallars-Fort Worth năm 2005 viết về sinh hoạt ngày họp mặt các văn, thi sĩ, nhạc sĩ tại Dallars đă quy tụ hơn 80 người, đánh dấu thời kỳ văn học hải ngoại phát triển thật đáng mừng. Nhiều nhà văn, thi sĩ Quảng Nam thành danh ở hải ngoại, tôi xin lỗi không nhớ hết quư danh.

 

            Chúng ta không thích chế độ CS bỏ nước ra đi, chế độ CS cai trị Việt Nam đă 30 năm, bước sang năm thứ 31.  Nhắc lại ngày 30.4.1975 làm chúng ta lại phải nhớ về với một dĩ văng khó quên những ngày di tản chết chóc, đổ nát tang thương...những năm tù cải tạo khắc nghiệt, vượt biên với sóng gió băo táp ở biển động, bị hải tặc Thái Lan hăm hiếp, cướp bóc.... Mỗi người ra đi trước hay sau, có một tâm trạng, đường hướng chính trị sinh hoạt riêng, nhưng luôn duy tŕ đời sống văn hóa đa diện nhờ xă hội có dân chủ tự do. Người cầm bút, viết lên cái tâm nguyện của ḿnh, (không phải viết văn, làm thơ theo kiểu đặt hàng cho nhà nước).

 

Hai ngày Hội Ngộ sẽ đến, mỗi đồng hương sẽ đón nhận Đặc san SÁNG MAI ĐÀ NẴNG THỨC do anh Lê Văn Mùi cựu h/s Phan Châu Trinh, cũng là cựu sĩ quan nhảy dù VNCH, anh Mùi làm thơ viết văn với các bút hiệu Nguyễn Nam An, An Phú Vang làm chủ bút. Trong dịp nầy cô Phan Mộng Hoàn cựu giáo sư PCT, là ái nữ của cố hoạ sĩ Mộng Hoa sẽ cho bán đấu giá các bức tranh tượng, việc nầy hoàn toàn thiện nguyện, nếu bán được tranh, tiền thu vào nhiều ít, tuỳ theo long hảo tâm của quư vị mạnh thường quân, để có thể giúp đỡ các cựu học sinh gặp khó khăn bên quê nhà.

 

Những ngày xa quê hương, ngày Hội Ngộ Đồng Hương Quảng Đà và liên trường Đà Nẵng, là một nhip cầu nối kết được t́nh đồng hương trong tôn kính và tương trợ, cùng sống lại kỷ niệm đẹp đă qua. Kính chúc quư Đồng Hương và cựu học sinh Liên Trường, luôn b́nh an và may mắn, tiếp tục thành công trên mọi lănh vực để hănh diện làm người con xứ Quảng Nam .

 

Nguyễn Quư Đại

30 tháng t ư . 2006

mail dai.duc@arcor.de